Maki-e

W historii pióra wiecznego głównymi producentami było dosłownie kilka państw. Były to Stany Zjednoczone, Niemcy, Anglia, Włochy, Francja i Japonia. Nie znaczy to, że w innych krajach piór nie produkowano. Owszem produkowano. Jednak była to produkcja na rynek wewnętrzny. Nie tak różnorodna, jak w przypadku wyżej wymienionych, nie na taką skalę i nie poszukująca nowych rozwiązań, raczej było to naśladownictwo tych największych. Jest oczywiście jeden wyjątek. To Chiny. Ich „przygoda” z piórami zaczęła się po drugiej wojnie światowej, gdy rząd Chińskiej Republiki Ludowej przejął fabrykę Parkera w Szanghaju. Powstała ona jeszcze w okresie międzywojennym. I na tej podstawie Chińczycy stworzyli przemysł produkcji instrumentów piśmiennych.

Japończycy stosunkowo wcześnie, bo już na przełomie XIX i XX wieku, zainteresowali się piórami wiecznymi. Wbrew pozorom nie było to takie oczywiste, bo ich kultura pisarska to pędzelki. A jednak! Ich początkowe zafascynowanie się tym instrumentem piśmiennym przetrwało i przerodziło się w wielki przemysł. Ilość firm, jakie później powstały, ich różnorodność i wielkość produkcji można porównać jedynie z Stanami Zjednoczonymi i Niemcami.

Rynek piór w okresie międzywojennym był bardzo konkurencyjny i Japończykom było bardzo trudno przebić się do Europy i Ameryki. Musieli wyjść z produktem całkowicie nowym. Japończycy są narodem, który jak żaden inny opanował tajniki sztuki dekoracyjnej. I jedną z tych sztuk postanowili wykorzystać do podboju wspomnianych rynków. Taką tradycyjną japońską sztuką dekoracyjną była sztuka lakierowania i technika maki-e. Wykorzystywano w niej lakę pozyskiwaną z drzewa urushi. Jest to naturalny sok sączący się pomiędzy korą i pniem drzewa. Kiedy stwardnieje, po nałożeniu na jakąś powierzchnię, staje się odporny na działanie wody, kwasów, zasad, wysokich temperatur itp. Dzięki temu stanowi doskonałą ochronę dla przedmiotów, które pokrywa.

Trzy najważniejsze cechy laki urushi to:

  • lepkość, dzięki której łatwo nakłada się ona na dekorowane powierzchnie
  • długi czas twardnienia
  • połysk.

Możliwe jest więc malowanie długich, bardzo cienkich linii. To jest szczególnie istotne, gdy mamy do czynienia z małymi przedmiotami, a takimi są przecież pióra. Gdy dodamy do tego możliwość nałożenia dekoracji w technice maki-e, na ostatnią przezroczystą warstwę, to efekt końcowy będzie wyjątkowy.

Jedną z technik lakierowania laką urushi jest maki-e. Dosłownie oznacza to podobno „siany mak”. Sami Japończycy określają ją jako – malowanie i rozpylanie złotego proszku. Angielski termin to „sprinkled picture”. Polega ona na rozpylaniu sproszkowanych metali lub stopów metali na powierzchni dekorowanego przedmiotu, pokrytego nie stwardniałą jeszcze laką urushi. Najczęściej stosowane to: złoto, srebro, stop złota i srebra, cyna, stop złota i miedzi, stop miedzi i cyny, mosiądz, ołów, aluminium, platyna, stop cyny i ołowiu oraz sucha sproszkowana laka.

Kolejność może być więc taka: na powierzchnię pióra nakłada się grubym pędzelkiem warstwę bazową, na nią nanosi się, również pędzelkiem, ale cienkim, jakiś motyw np. roślinny, zwierzęcy, architektoniczny itp. Następnie kładzie się kolejną warstwę przezroczystą, a na nią rozpyla się sproszkowany metal czy stop. Efekt takich zabiegów musi być wyjątkowy. Tych czynności nie da się zautomatyzować, przyspieszyć a pióra tak dekorowane są niepowtarzalne.

Sztuka lakierowania laką urushi jest sztuką wyjątkową, ograniczoną do krajów Azji Wschodniej: Chin, Japonii i Korei. Szczególnie celuje w tym Japonia. Panuje tam wilgotny klimat idealny dla drzew urushi. Jest to niezbędny warunek w procesie schnięcia lakieru. To schnięcie to proces długotrwały i wymagający stałej wilgotności i temperatury. Do tego dochodzi sprawność manualna, cierpliwość, zaangażowanie i talent Japończyków do ręcznej roboty. Te wszystkie ich cechy spowodowały, że wznieśli oni tę sztukę na szczyty doskonałości.

Sztuka lakierowania znana jest w Chinach i Korei od około 2400 lat p.n.e. Do Japonii dotarła ona około VI wieku n.e. Natomiast technika maki-e pojawia się w Japonii w okresie Heian (794-1185). A więc bardzo stara sztuka i technika. Z wielu względów niemożliwa do skopiowania w innym miejscu. Dlatego pióra dekorowane według tej sztuki są niezwykle cenne. Z czasem, gdy pióra te stały się znane i pożądane, zaczęto produkować ich tańsze wersje, uproszczonymi metodami, tak by stały się dostępne tym, których nie stać na te klasyczne pióra.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s