Pióra i polityka

English vesion below

Może to wydać się dziwne: co pióra mają a właściwie miały wspólnego z polityką? Przeważnie nic, ale zdarzały się przypadki, że i ona je dopadała. I czasem źle się to dla nich kończyło. Takim piórem był model 53 Parkera „Swastyka”. Pojawił się on około 1905 roku. Było to pióro zakraplaczowe, którego korpus był wykonany z ebonitu (rodzaj plastiku) i ozdobiony metalową „koszulką” pokrytą złotem. Jego dekorację stanowiła swastyka. To symbol szczęścia u amerykańskich Indian. Choć nie tylko u nich. W Wikipedii można przeczytać: “Swastyka – znak zazwyczaj w kształcie równoramiennego krzyża, o ramionach zagiętych pod kątem prostym. Nazwa svastika pochodzi z sanskrytu i oznacza „przynoszący szczęście” (svasti – powodzenie, pomyślność, od su – „dobry” i asti – „jest”, -ka sufiks rzeczownikowy). Swastyka jest symbolem religijnym, obecnym w większości kultur i religii świata. Jako taki używana jest również w krajach Europy i obu Ameryk przez ruchy neopogańskie i rodzimowiercze, równolegle jednak wciąż funkcjonuje jako symbol neofaszystowski, przez co nadal jest powszechnie kojarzona z Adolfem Hitlerem i nazizmem. W Azji natomiast jest powszechnie stosowanym symbolem szczęścia i pomyślności.”

W 1940 roku, gdy ten symbol został był zawłaszczony przez nazistowski reżim w Niemczech, zarząd firmy Parker zebrał wszystkie pozostające jeszcze w magazynach firmy egzemplarze i ostentacyjnie wrzucił je do wylewanych właśnie betonowych fundamentów nowej siedziby firmy w Arrow Park. Podobny los spotkał pióra znajdujące się w prywatnych rękach. Oprócz tego widocznego na zdjęciu zachowały się jeszcze tylko dwa egzemplarze. Tak więc emocje zniszczyły niczemu nie winne pióra, które powstały, gdy Hitler miał 16 lat. O tym, że książki miewają skomplikowane losy, wiedzieli już starożytni, gdy ukuli maksymę: habent sua fata libelli. Ale jak widać na powyższym przykładzie, również i pióra.

Model Etiopia firmy Aurora to jedno z najsłynniejszych piór okresu międzywojennego. Powstał on w celu upamiętnienia powstania włoskiego imperium po zajęciu Abisynii w 1935 roku i ogłoszeniu, że Erytrea, włoska Somalia i Abisynia tworzą od tego momentu włoską Afrykę wschodnią. W 1936 roku włoskie wojska zajęły Addis Abebę, w 40 lat po tym jak doznały dotkliwej porażki pod Adua 1 i 2 marca 1896 roku. W ten sposób Mussolini realizował swoje imperialne cele, nawiązujące do Imperium Rzymskiego.

Było to pióro zakraplaczowe, które w górnej części korpusu zawierało pojemnik na tzw. kulki atramentowe. Wrzucało się je do wnętrza korpusu i zalewało wodą. Po ich rozpuszczeniu powstawał atrament. Dobre rozwiązanie do zastosowania w suchym klimacie. Kolor pióra – korpus i skuwka wykonane z celuloidu w kolorze kości słoniowej – miał oddawać żar pustynnego słońca. Pióro to było znane jako Pióro Imperialne (the Empire Pen).

Na zdjęciu powyżej skuwka jednego z piór jest zaopatrzona w jedwabną wstążkę w barwach Rzymu i w plakietkę upamiętniającą powstanie Imperium Włoskiego.

Sukces handlowy tego pióra był raczej ograniczony a niesprzedane egzemplarze przerobiono na pióra z przyciskowym systemem napełniania (button filler). I takie dostarczano firmom farmaceutycznym, które wręczały je lekarzom w ramach promocji swoich produktów.

Początkowo uważano, że pióro Etiopia było wyjątkowym modelem, produkowanym wyłącznie na potrzeby włoskich oficerów walczących w Abisynii. Jednak przy bliższym zbadaniu sprawy okazało się, że było dostępne w sklepach. A poza tym, to zostało wprowadzone do produkcji w 1936 roku, podczas gdy Abisynię zajęto w 1935 roku. Tak więc powstało to pióro nie dla celów wojny, ale z jej powodu. Firma Aurora wykorzystała entuzjazm wykreowany przez rządową propagandę jako darmową reklamę.

Oprócz standardowych modeli były również takie, które miały wygrawerowane na korpusie słowa „Colonial Sand and Stone Co”. I to była jedyna różnica. Poza tym były identyczne. Prawdopodobnie były przeznaczone na eksport. Na opakowaniach i na korpusie tych piór były napisy „Made in Italy”. Inne wytłumaczenie jest takie, że były one produkowane w okresie, gdy Liga Narodów nałożyła na Włochy sankcje ekonomiczne. Możliwe więc, że istniały pewne kontakty handlowe pomiędzy włoskim rządem a amerykańskim dostawcą maszyn budowlanych, których używano w Abisynii. Kontakty te starano się ukryć pod fikcyjną firmą o nazwie Colonial Sand and Stone. Patrząc na to z tej perspektywy, pióra Etiopia to nie tylko produkty promocyjne, ale też świadkowie historii i pewnych praktyk, które i dzisiaj nie są nam obce. Sankcje sankcjami a biznes musi się kręcić.

Włosi mieli swoje „faszystowskie” pióro a Niemcy swoje – „nazistowskie”. Był to model Kaweco Dia 90 z około 1938 roku. Podobno pióro to wręczano w prezencie niemieckim pilotom Luftwaffe. Jego cechą charakterystyczną był wyjątkowy klips w formie niemieckiego orła ze swastyką. W dolnej części klipsa umieszczono rubin. Sam klips był wykonany z 14-karatowego złota.

Było to więc pióro wyjątkowe z uwagi na klips, jego wielkość, rodzaj materiału, z którego go wykonano i jeszcze dodatkowo rubin – jeden z najdroższych kamieni szlachetnych. W wiekach od XIV do XVII medycy wierzyli, że noszenie rubinów pozwala zachować zdrowie fizyczne i psychiczne. Moc rubinu można było zwiększyć, oprawiając go w złoto i nosząc po lewej stronie ciała. Przez wieki wojownicy krajów azjatyckich uważali, że posiadanie rubinu o pięknej barwie czyni mężczyznę nietykalnym dla wszelkiej broni ze stali – miecza, sztyletu i, w ostatnich czasach, karabinu. Czy to więc przypadek, że złoty klips przyozdobiono rubinem? Może? A może jednak naziści wierzyli w takie nadprzyrodzone moce?

Zdjęcie pióra „Swastika pochodzi z katalogu aukcyjnego z aukcji, która odbyła się w Hotelu Richemond w Genewie w kwietniu 1992 roku. Pierwsze zdjęcie pióra Etiopia pochodzi z katalogu aukcyjnego Cooper Owen z czerwca 2003 roku. Drugie zdjęcie tych piór pochodzi z książki The History of the Italian Fountain Pen, której autorką jest Letizia Jacopini. Zdjęcia pióra Kaweco pochodzą z aukcji eBay z grudnia 2005 roku.

English version

Fountain pens and politics

This may seem strange: what have fountain pens to do with politics? Mostly nothing, but sometimes they do have and it ends badly for them. Such was the case of the Parker “Swastika” model 53 ca. 1905, eyedropper filling fountain pen in black hard rubber with gold filled hammered overlay, decorated with the American Indian symbol of good luck, the Swastika. In Wikipedia, you can read: “Swastika – a sign usually in the shape of an isosceles cross, with arms bent at right angles. The svastika name comes from Sanskrit and means ‘bringing happiness’ (svasti – success, prosperity, from su – “good” and asti – ” The Swastika is a religious symbol, present in most cultures and religions of the world, as such it is also used in the countries of Europe and the Americas by neo-pagan and indigenous movements, but at the same time it still functions as a neo-fascist symbol commonly associated with Adolf Hitler and Nazism, while in Asia it is a widely used symbol of happiness and prosperity.”

In 1940, after this symbol had been expropriated by the hated Nazi Regime in Germany, the Parker management gathered together all remaining examples of this pen still in the company’s possession and ceremoniously cast them into the concrete foundation of the new plant they were building in Arrow Park. Although this pen had absolutely nothing to do with the infamous Nazi symbol, even those in private hands fared no better. Only two other examples with gold filled overlay are known to have survived the wrath of those who nonetheless associated the two. Hitler was only 16 years old when the fountain pen appeared. The ancients knew that books had complicated fates and that is why they coined the phrase: habent sua fata libelli. Not only books, but fountain pens as well.

The Aurora Etiopia model is one of the most famous fountain pens of the interwar period. It was created to commemorate the creation of the Italian Empire following her success in over-running Abyssinia in 1935 and subsequent decree that Eritrea, Italian Somali-land and Abyssinia were to be known as Italian East Africa. Italian troops occupied Adis Abeba on 1st and 2nd March 1896, enabling Mussolini’s Italy to aspire to the Imperial ambitions of the earlier Roman Empire.

The pen was an eyedropper with a blind cap to hold ink-pellets designed for use in the African climate and became known as „the Empire Pen”. Ink-pellets were often a necessity in desert conditions where it was more convenient to use water than carry large quantities of ink that could dry out in the heat, it is also claimed that the white colour of the pen was designed to reflect the heat of the desert sunlight.

The picture above shows that the ringtop version of the pen was supplied with a silk ribbon in the colours of Rome and a plaque commemorating the foundation of the Italian Empire.

The commercial success of this pen was very limited and unsold stock was modified to a button-filling system by replacing the white concave section with a black one with a nipple to hold a sac, and by drilling the barrel end to take a button; these were delivered to three pharmaceutical companies who gave them to doctors as promotional gifts.

At first it was thought that the Etiopia was a unique model, produced exclusively for the needs of Italian officers fighting in Abyssinia. However, at a closer examination of the case, it turned out that it was available in stores. And besides, it was launched in 1936, while Abyssinia was taken in 1935. So this pen was made not for the purpose of war, but because of it. Aurora used the enthusiasm created by government propaganda as free advertising campaign.

In addition to the standard models there were also those with the words “Colonial Sand and Stone Co” engraved on the barrel. And that was the only difference. They were probably intended for export. The packaging and the body of these pens featured the English words “Made in Italy”. Another explanation is that they were made at a time when the League of Nations imposed economic sanctions on Italy. It is possible that there were some trade relations between the Italian government and the American supplier of construction machines that were used in Abyssinia. These relationships were probably hidden under a fictitious company called Colonial Sand and Stone. From this perspective, these Etiopias are not only early examples of promotional products, but also interesting pieces of history.

The Italians had their “fascist” fountain pen and the Germans their – “nazi” one. It was the Kaweco Dia 90 model from around 1938. Apparently the pen was given as a gift to German Luftwaffe pilots. Its characteristic feature was a unique clip, in the form of a German eagle with the swastika. Ruby was placed at the bottom of the clip. The clip itself was made of 14-carat gold.

It was therefore an exceptional pen due to the clip, its size, the type of material it was made of and an additional ruby – one of the most expensive gemstones. In the ages from XIV to XVII, medics believed that wearing rubies allowed to maintain physical and mental health. The power of the ruby could be increased by binding it to gold and carrying it on the left side of the body. For centuries, Asian warriors believed that having a ruby with a beautiful color makes the man invulnerable to all weapons of steel – a sword, a dagger and, in recent times, a rifle. Is it a coincidence that the gold clip was decorated with a ruby? Maybe? Or maybe the Nazis believed in such supernatural powers?

Picture of the “Swastika” model comes from the auction catalog from the auction, which took place at the Richemond Hotel in Geneva in April 1992. The first photo of the Ethiopia pen comes from the Cooper Owen auction catalog from June 2003. The second picture of these pens comes from the book The History of the Italian Fountain Pen, written by Letizia Jacopini. The pictures of Kaweco pen come from the eBay auction of December 2005.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s