Pióra bezpieczne – ciąg dalszy

Waterman produkował bardzo atrakcyjne pióra bezpieczne i spośród amerykańskich firm był ich największym producentem. Ale w Ameryce pióra te sprzedawały się tylko do końca lat 20-tych i szybko ustąpiły miejsca piórom z automatycznymi systemami napełniania. Zaczęło się stosunkowo wcześnie. W 1897 roku Roy Conklin stworzył pierwszy automatyczny system napełniania – crescent filler. Został on opatentowany w latach 1901-1903. W 1899 roku pojawia się pierwsza wersja systemu pump filler Watermana. Wersja ulepszona pojawia się w 1903 roku. W 1904 roku Parker opatentował swój pierwszy automatyczny system napełniania – click filler, choć według niektórych źródeł system ten powstał w1899 roku. W 1908 roku pojawia się system lever filler Sheaffer’a.

W Europie firmy produkujące pióra pojawiły się później, przeważnie po pierwszej wojnie światowej, choć nie wszystkie. Trochę odmiennym rynkiem był rynek angielski, który pozostawał pod silnym wpływem firm amerykańskich. Początkowo europejscy dystrybutorzy kupowali amerykańskie pióra Watermana i przyozdabiali je wykonanymi przez siebie ozdobami tzw. overlays. Były to cienkie arkusiki ze złota, srebra lub metalu powleczonego złotem, które owijano wokół korpusów i skuwek. Pióra te miały  ogólną nazwę „Continental Safeties”. Pochodziły one głównie z Francji, Niemiec i Włoch. Oparte były na dwóch modelach Watermana – 42 i 44. W tych oznaczeniach liczba dziesiątek oznaczała pióro bezpieczne, a liczba jednostek – rozmiar stalówki. W tym wypadku „2” oznaczało mniejszą stalówkę, a „4” – większą.

Waterman katalog 1

Zdjęcie pochodzi z katalogu aukcyjnego Cooper Owen z kwietnia 2003 roku i przedstawia pióra Watermana. Od góry: 236 – model 42 1/2 “Filigree”, amerykańskie, około 1915-25; 237 – Overlaid 42 1/2, francuskie, około 1930 roku; 238 – Overlaid 44, francuskie, około 1920-30 roku; 239 – 12 1/2S lub 42 1/2 Mottle, amerykańsko-francuskie, około 1910 roku. Tego typu pióra wykonane z czerwono-czarnego ebonitu były szczególnie popularne we Francji. 240 – 42 1/2 gold plated overlay, francuskie, około 1920-30 roku. 241 – 17 Mottle (czerwono-czarny ebonit), amerykańskie, około 1907 roku. 242 – 42 gold plated overlay, francuskie, około 1930 roku. 243 – 42 1/2 rolled gold overlay, włoskie, około 1920-30 roku. 244 – 15S, czarny ebonit, amerykańskie, około 1905-08. 245 – 12S “Colonial”, angielskie z ołówkiem obok, około 1918-26.

W Niemczech pióro bezpieczne odgrywało szczególną rolę. Od przełomu wieku XIX i XX aż do późnych lat 20-tych dominowało ono na rynku niemieckim. Produkowały go praktycznie wszystkie liczące się na tym rynku firmy. Najważniejsze to Klio-Werk, Kaweco, Astoria, Simplo Filler Pen Co. (później Montblanc), Söennecken, Osmia. Firma Klio-Werk nawet udoskonaliła ten system, produkując pióro bezpieczne z tłoczkowym systemem napełniania (piston-filled Safety). A firma Söennecken wprowadziła swoje bezpieczne pióro na rynek w 1905 roku, wyprzedzając tym samym Watermana o dwa lata. W 1912 roku firma Kaweco wyprodukowała swoje pióro bezpieczne. Jego cechą charakterystyczną było to, że miało dwa gwinty. Jeden na korpusie pióra, a drugi na pokrętle wsuwającym lub wysuwającym stalówkę.

MB katalog

Zdjęcie z katalogu aukcyjnego Cooper Owen z lutego 2003 roku. Od góry: 140 – Montblanc “Overlaid” O-Safety, niemieckie, 1920s; 141 – Montblanc 12 1/2 Safety, niemieckie, 1930-34, 142 – Montblanc Reflex 2F, niemieckie, około 1930 roku; 143 – Montblanc 1-Size Safety, niemieckie, 1920s; 144 – Montblanc rolled gold overlaid, 1EF Safety, prawdopodobnie niemieckie, około 1920-30 roku; 145 – Montblanc 2 Safety, niemieckie, około 1920-28; 146 – Montblanc Rouge et Noir 4M Safety, niemieckie, około 1919 roku; 147 – Montblanc 2-size 18KR Safety, włoskie, 1920s; 148 – Montblanc 4B, dźwigienkowe, niemieckie, około 1922-26; 149 – Montblanc 17 1/2, button-filler, niemieckie, około 1930-33; 150 – Montblanc 1-Safety, rolled gold overlaid, włoskie, około 1930 roku.

W 1929 roku firma Pelikan wprowadza na rynek swoje pierwsze pióro z tłoczkowym systemem napełniania. W pewnym sensie system ten jest modyfikacją systemu pióra bezpiecznego, bo i w jednym i w drugim przypadku pokrętło znajduje się na czubku korpusu. W piórze bezpiecznym pokrętło przesuwa stalówkę wzdłuż korpusu, a w piórze tłoczkowym pokrętło przesuwa tłoczek wzdłuż korpusu pióra. W tym drugim przypadku stalówka jest unieruchomiona i po jej zanurzeniu w atramencie tłoczek zasysa go do korpusu.

Po roku 1933, a więc po dojściu Hitlera do władzy, wszystkie niemieckie firmy stopniowo przechodzą na tłoczkowy system napełniania i staje się on cechą charakterystyczną niemieckich piór. Oprócz nich pióra tłoczkowe produkowały później niektóre firmy włoskie i hiszpańskie, co nie musi dziwić, zważywszy na pokrewieństwo systemów politycznych tych państw w okresie międzywojennym.

We Włoszech w początkowym okresie rynek piór bezpiecznych był zdominowany przez dwie firmy – Watermana i jego model „42” i Montblanc. Najwcześniejsze włoskie pióra bezpieczne kopiowały style i mechanizmy tych dwóch firm. Około 1915 roku praktyka pokrywania korpusów i skuwek piór ozdobami (overlays) ze złota i srebra stała się powszechna. Były one niezwykle dekoracyjne i wzorzyste i dlatego wyjątkowe. W żadnym innym kraju nie powstawały tego typu ozdoby. Najstarszą włoską firmą była Montegrappa, która powstała w 1912 roku, Tibaldi – w 1916 roku, Aurora – w 1919 roku i Columbus – w 1919 roku. W tamtym czasie powszechną praktyką we Włoszech było nadawanie piórom nazw obcobrzmiących: The Elmo Pen, The Ideal, The GBT, Perfection czy Williamson. Chodziło w tym wypadku o to, by wykorzystać dla siebie kampanie reklamowe dystrybutorów importowanych piór.

Waterman karalog wloskie

Zdjęcie pochodzi z katalogu aukcyjnego Bonhams z lutego 1994 roku. 304 – Waterman 42 Safety, amerykańsko-włoskie, 1920’s; 305 – Waterman 42 Safety, gold plated overlay of three panels of filigree vine leaves, włoskie, około 1920 roku.

Omega

Zdjęcie pochodzi z książki “The history of the Italian fountain pen, 1900-1950”, której autorem jest Letizia Jacopini i prezentuje pióra bezpieczne firmy Omega, która powstała w 1927 roku w Mediolanie.

Williamson

Zdjęcie pochodzi z książki “The history of the Italian fountain pen, 1900-1950”, której autorem jest Letizia Jacopini i prezentuje pióra bezpieczne firmy Williamson, która wzięła swoją nazwę od amerykańskiej firmy o tej samej nazwie. Włoska firma miała swoją siedzibę w Turynie.

O ile w przypadku Niemiec można mówić o własnym stylu, we Włoszech o wpływie Watermana i Montblanc, to we Francji – o dominacji modelu 42 i 44. W 1904 roku C. Hardtmuth, który reprezentował Watermana w Europie, otworzył swoje przedstawicielstwo w Paryżu. W 1914 roku Jules Fagard został przedstawicielem Watermana na Belgię, Francję i jej afrykańskie i azjatyckie kolonie. Oczywiście nie tylko pióra bezpieczne tej firmy znajdowały się na rynku francuskim. Były też mniejsze, rodzime firmy, które produkowały takie pióra. Były to m.in. Charcellay i Laureau. Jednak wpływ stylu Watermana był widoczny.

Laureau safety

Zdjęcie pochodzi z książki “A Passion For Pens”, której autorami są Pierre Haury i Jean-Pierre Lacroux. Przedstawia ono pióra bezpieczne firmy Laureau, które zostały nagrodzone srebrnym medalem na międzynarodowej wystawie sztuk dekoracyjnych w Paryżu w 1925 roku.

Francuskie st Toledo

Francuskie pióra bezpieczne, prawdopodobnie wykonane przez firmę Charcellay w stylu Toledo, około 1925 roku. Zdjęcie pochodzi z książki “A Passion For Pens”, Pierre Haury i Jean-Pierre Lacroux.

Katalog safety

Zdjęcie pochodzi z katalogu aukcyjnego z aukcji, która odbyła się w Hotel Richemond – Geneva, Switzerland 24-25-26 April 1992. Przedstawia ono pióra bezpieczne. 54 – Hardtmuth Koh-i-noor 112 1/2, około 1929 roku, 18K rolled gold overlay, 11,5 cm. 55 – Watreman Continental model 42 Italy, około 1920 roku, 18K rolled gold overlay, 12 cm. 56 – Columbus Italy, około 1929 roku, 18K rolled gold overlay, 12 cm. 57 – Waterman model 42 1/2 France, około 1929 roku, 18K rolled gold overlay, 11 cm. 58 – Waterman Continental model 42 Italy, około 1920 roku, 18K rolled gold overlay, 12,5 cm. 59 – Vega Italy, około 1929 roku, 18K rolled gold overlay, 12,5 cm. 60 – Magic Pen Italy, około 1928 roku, 18K rolled gold overlay, oktagonalny kształ korpusu i skuwki, 12,5 cm.

Z końcem drugiej wojny światowej skończyła się w Europie epoka pióra bezpiecznego. Trwała ona ponad 40 lat. Pomimo że pióro to było niewygodne w napełnianiu i przygotowaniu do pisania, to jednak znajdowało tylu użytkowników, że ich produkcja musiała być opłacalna. Dzięki temu, że pióra te miały cylindryczne korpusy i skuwki, to możliwe było ich wyjątkowe upiększanie. Ta niezwykła dekoracyjność tych piór i długi czas ich trwania na rynku europejskim powoduje, że można je zaliczyć do wyjątkowych i bez nich historia pióra byłaby znacznie uboższa.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s