Pióro wieczne

Kiedyś emigracyjny pisarz Józef Mackiewicz zacytował swojego profesora uniwersyteckiego, który twierdził, że wszelka wiedza bierze się z porównań. I pewnie coś w tym jest, bo pozwalają one uchwycić różnice pomiędzy porównywanymi przedmiotami, zjawiskami czy zdarzeniami oraz, na zasadzie kontrastu, wydobyć to, co dla nich charakterystyczne i niepowtarzalne.

Pióra wieczne są wyjątkowe i żeby to zrozumieć, wypada na początek spojrzeć ogólnie na wszystkie instrumenty piśmienne i zwrócić uwagę na podstawowe różnice pomiędzy nimi.

Są dwa rodzaje instrumentów piśmiennych. Takie, które drapią po powierzchni lub ją formują i takie, które zostawiają na niej ślad. Do pierwszej kategorii należy dłuto, stylus i każdy inny podobny, ostro zakończony instrument.

Te, które zostawiają ślad na powierzchni do pisania, można podzielić na dwie grupy. Pierwsza to ta, która pozostawia ślad swojej własnej substancji. Do niej zaliczamy kredę, kredki, ołówki grafitowe i węgiel drzewny.

Druga grupa to te instrumenty, które używają innej substancji niż własna. Niektóre używają atramentu. To pióra trzcinowe, gęsie, pióra maczane wykorzystujące stalówkę, pióra wieczne, pióra kulkowe. Długopisy i rapidografy wykorzystują tusz.

Cienkopisy dzielą się na dwie kategorie. Jedne mają końcówkę fibrową w metalowej oprawie, drugie – końcówkę metalową z kulką na końcu. Pierwsze działają na tej samej zasadzie co mazaki, drugie jak długopisy.

Mazak ma wkład z substancji porowatej, która pochłania tusz lub inną substancję, zostawiającą ślad. Podobnie jest w przypadku zakreślaczy.

Pióro wieczne ma najbardziej skomplikowany system przenoszenia atramentu z pojemnika czy naboju na papier. Trochę zbliżony ma pióro kulkowe, ale ono w końcowej części ma kulkę, a nie – stalówkę. W piórze wiecznym, żeby ono sprawnie funkcjonowało, musi zadziałać wiele praw fizycznych, z których istnienia długo nie zdawano sobie sprawy. To nie tylko przyciąganie kapilarne na szczelinie stalówki i na spływaku tj. tej części pióra, która znajduje się pod stalówką. Bardzo ważne jest zachowanie stanu równowagi pomiędzy ilością atramentu w pojemniku, a ilością powietrza, które tam napływa w miarę jak ubywa atramentu.

Jednak skomplikowane prawa fizyki, które umożliwiają działanie pióra, nie są widoczne dla przeciętnego użytkownika. Skąd więc ta wyjątkowość, skoro przeciętny użytkownik nie jest świadomy działania tych praw?

Tą cechą, która wyróżnia, w moim przekonaniu, pióra wieczne, są systemy napełniania. Z dzisiejszej perspektywy jest to argument mało przekonywający. Obecnie mamy praktycznie do czynienia z jednym systemem napełniania. Są to naboje lub zastępujący je tłoczek wymienny. Oprócz tego występuje jeszcze system tłoczkowy. Jego zasada działania polega na tym, że pokrętło znajdujące się na czubku korpusu pióra przesuwa tłoczek umieszczony wewnątrz korpusu i zasysa do niego atrament. Ten system występuje w droższych modelach piór niemieckich i niektórych modelach firm włoskich. I tak jest obecnie. Choć nie należy zapominać, że jeszcze w wielu piórach chińskich występuje system aerometryczny. Kiedyś było jednak zupełnie inaczej i właśnie to „inaczej” tworzyło historię pióra w jego najlepszym okresie.

W przypadku takich instrumentów jak długopis czy pióro kulkowe nie można mówić o jakiejś różnorodności, bo w nich wymienia się wkłady. Podobnie jest w przypadku ołówków automatycznych, ołówków drewnianych, mazaków, zakreślaczy itp.

Pióro wieczne jako praktyczny instrument piśmienny pojawiło się w 1883 roku w Ameryce. I od tego momentu aż do 1945 roku trwał jego dobry czas. Natomiast lata międzywojenne uważa się za złoty wiek pióra.

Lata 1883 – 1920 były okresem, w którym intensywnie pracowano nad udoskonaleniem pióra i usunięciem istniejących wad. W tym też czasie powstała większość systemów napełniania. Nowy, sprawniejszy, pojemniejszy i łatwiejszy w obsłudze system był tym czynnikiem, który miał przyciągać klientów i pokonać konkurencję. W sumie powstało co najmniej kilkanaście systemów napełniania, a wliczając w to ich odmiany, to było ich kilkadziesiąt. Żaden inny instrument nie może pochwalić się czymś takim. I na tym polega, a właściwie polegała, wyjątkowość pióra wiecznego.

Waterman st

Drugim czynnikiem, który może, przynajmniej według niektórych, decydować o wyjątkowości pióra wiecznego są ich stalówki. W droższych modelach były one przeważnie wykonane z 14-karatowego złota, bogato i precyzyjnie grawerowane. Do tego wiele z nich było stalówkami elastycznymi tj. takimi, które pod większym naciskiem zwiększały grubość linii. I dzięki temu powstawało wyjątkowe pismo.

Dla wielu duża, bogato grawerowana stalówka, dostarczała wyjątkowych wrażeń estetycznych a pojawienie się piór ze schowanymi, tubularnymi stalówkami, z wystającą tylko końcówką (jak w popularnych piórach chińskich), przyjęli z wielką dezaprobatą. Nie chcieli zauważyć, że pierwsze pióra, pióra trzcinowe i gęsie, również miały tubularne „stalówki”. A historia pióra tylko zatoczyła koło.

To pierwsze pióro z tubularną stalówką, to “Parker 51”. Powstało ono w 51. rocznicę utworzenia firmy Parker i stąd ta nazwa. Firma Parker powstała w 1888 roku. Jeszcze w latach 30-tych XX wieku zbudowała ona swoją fabrykę w Chinach, w Szanghaju. Po drugiej wojnie światowej zmienił się w tam rząd i ją znacjonalizował. I stąd wzięły się te “chińskie pióra”, które były tak popularne w Polsce w latach 60-tych i 70-tych. I to właśnie one mają wspomniany wyżej aerometryczny system napełniania. I do dzisiaj wiele z tych piór, które produkują Chińczycy, to klony najsłynniejszego pióra w historii pióra wiecznego, czyli “Parkera 51”. Więcej o  tym piórze można dowiedzieć się tu.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s