Pędzel, pędzelek

Pędzelek należy do najstarszych instrumentów piśmiennych. Znany był już Egipcjanom. Wykonywano go z trzciny. Jej końcówkę rozmiękczano młotkiem, strzępiono a następnie przycinano.

Natomiast Rzymianie używali pędzelków w znanej nam postaci. Angielska nazwa ołówka wywodzi się z łacińskiego penicillum, co oznacza pędzel (brush). Był to instrument, którego końcówkę stanowiła dokładnie uformowana kępka włosów pochodzenia zwierzęcego. Umieszczano ją wewnątrz trzciny, tak jak my umieszczamy grafit w ołówku automatycznym. Penicillum (pędzelek) to zdrobnienie od peniculus, co dosłownie oznacza pędzel (brush). Słowo to z kolei jest zdrobnieniem od słowa penis, które po łacinie oznacza ogon. I to słowo jako pierwsze było używane na oznaczenie pierwszych, cienkich pędzelków, ponieważ były one wykonywane z włosia ogonów zwierząt. Tak więc angielskie słowo pencil oznacza dosłownie ogonek (little tail). Tego typu pędzelków używano do pisania lub rysowania (kreślenia) cienkich linii.

Angielskie słowo brush, które wywodzi się etymologicznie ze słowa gałązki (twigs), oznaczało wszystkie instrumenty używane do takich czynności jak zamiatanie, odkurzanie, czyszczenie, polerowanie, malowanie i pisanie. O tym, że ołówek wywodzi się z pędzelka świadczą też jego wymiary. Egipskie pędzelki z około 1500 roku p.n.e. mają długość pomiędzy 6 a 9 cali. Standardowy ołówek ma 7 cali długości.

O tym, że słowo pencil długo jeszcze kojarzono z pędzelkiem, a nie – z ołówkiem, świadczy hasło z Encyclopaedia Britannica z 1771 roku:

PENCIL – instrument używany przez malarzy do malowania. Są pędzle różnego rodzaju i wykonywane z różnych materiałów. Większe są wykonywane z włosia dzika. Ich grubsze końce są przywiązywane do dolnej końcówki uchwytu. Mogą być różnych rozmiarów, mniejsze lub większe, w zależności od przeznaczenia. Większe nazywa się pędzlami (brushes). Mniejsze i cieńsze z pędzelków są wykonywane z włosia wielbłądów, borsuków, wiewiórek i puchu łabędziego. Te ostatnie przywiązuje się mocnymi nićmi do górnej końcówki lub umieszcza w korpusie pióra gęsiego.

Ale nawet obecnie słowniki angielskie nadal pierwsze znaczenie słowa pencil przypisują pędzelkowi jako instrumentowi służącemu do malowania.

Źródło: Henry Petroski, The Pencil, Alfred A. Knopf, New York, 2012.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s