Grafit

English version below

Grafit to alotropowa odmiana węgla. Alotropia to występowanie tego samego pierwiastka w dwóch lub kilku formach krystalicznych. Kiedy dokładnie odkryto grafit tego nie wiadomo. Swego czasu w czasie wykopalisk w Egipcie odkryto pięć małych kawałków, które datowano na rok 1400 p.n.e. Były one mocno zanieczyszczone i prawdopodobnie bardziej służyły jako barwnik niż do pisania czy rysowania. W Europie zlokalizowano grafit około roku 1400. Jednak był on słabej jakości. Występował w niewielkich ilościach i w różnych miejscach. Dopiero odkrycie łatwo dostępnych i dobrej jakości pokładów w okolicy miasta Keswick w północno-zachodniej Anglii w tzw. Lake District w połowie XVI wieku spowodowało jego powszechne wykorzystanie.

Początkowo nawet nie wiedziano jak nazwać tę substancję. Używano więc takich nazw jak „black lead”, „kellow”, „killow”, „wad”, „wadt”, „black-cowke”, „kish” czy „crayon noir”, nie mówiąc o nazwach lokalnych, które również były w użyciu. Dopiero w 1779 roku K. W. Scheele odkrył jej skład chemiczny. A 10 lat później A. G. Werner zasugerował nazwę „grafit”, która wywodzi się z greckiego „graphein”, co oznacza – pisać. W Anglii używano powszechnie określenia „black lead” – czarny ołów. I polska nazwa tego instrumentu, czyli „ołówek”, też wywodzi się od ołowiu.

W końcu XVI wieku grafit był już powszechnie znany w Europie i znano jego zalety. W 1599 roku Włoch Ferrante Imperanti, przyrodoznawca, pisał o “grafio piombino”: Był on o wiele wygodniejszy w użyciu niż atrament. Jego ślady były widoczne nie tylko na białej powierzchni, ale ze względu na jaskrawość, również na czarnej. Wszystko, co zostało zapisane grafitem, można było zachować lub zetrzeć w zależności od upodobania czy potrzeb. A ponadto szkic wykonany grafitem można było utrwalić atramentem, którego ołów i węgiel drzewny nie absorbowały.

Odkrycie grafitu przyśpieszyło powstanie ołówka. W warunkach naturalnych występował on w postaci brył. Wysiłki szły więc w kierunku wynalezienia sposobów formowania go w wygodny do użycia instrument piśmienny. Wycięte kawałki musiały być długie i cienkie. A kiedy to opanowano, pozostał do rozwiązania kolejny problem – problem uchwytów chroniących przed brudzeniem rąk. Początkowo owijano grafit w papier lub sznurek. A uchwyty z czasem udoskonalano w formie i wykorzystywano nowe materiały takie jak drewno i metale. Ich francuska nazwa „porte-crayon” stała się najbardziej popularna.

Grafit był wykorzystywany nie tylko do produkcji ołówków. Dzięki odporności na wysokie temperatury wykorzystywano go w procesie odlewania żeliwa a w elżbietańskiej Anglii wykładano nim formy do odlewania kul armatnich.

Źródło: Henry Petroski, The Pencil, Alfred A. Knopf, New York, 2012.

English version

Graphite (bleak lead)

Graphite is an allotropic variety of carbon. Allotropy is the occurrence of the same element in two or more crystalline forms. The discovery of graphite itself appears to be unrecorded. While small pieces of graphite dating back to 1400 B.C. were dicsovered in an Egyptian excavation, they are of an impure nature and are believed to have been used for pigment rather than writing or drawing. Less ancient reports of graphite, dating from the year 1400 of the modern era, apperently refer to isolated and inferior European supplies.

What finally caused graphite to replace lead alloy as the preferred substance for a dry writing and drawing medium that required no specially prepared writing surface was quite simply, the discovery around the middle of sixteenth century of an easily mined abundance of the material that made a superior mark. While it would be centuries before its true chemical nature was known and it was thus properly named, its exeptional properties were noticed shortly after the substance was discovered near the town of Keswick in Cumberland, in northwestern England, in the middle of what is commonly known as the Lake District.

Initially no one knew how to name this substance. Many names such as “black lead”, “kellow”, “killow”, “wad”, “wadt”, “black-cowke”, “kish” or “crayon noir” were commonly used before the functionally descriptive and scientifically accurate name „graphite”, derived from the Greek graphein, which means „to write”, was suggested by A. G. Werner a full decade after the true chemical nature of the substance was finally determined by K. W. Scheele in 1779. The Polish name of the pencil also derives from lead.

Graphite was well known throughout Europe by the end of the six teenth century, and in 1599 the italian natural historian Ferrante Imperanti wrote of grafio piombino that „it is much more convenient for drawing than pen and ink, because the marks made with it appear not only on a white ground, but, in consequence of their brightness, show themselves also on black; because they can be preserved or rubbed out at pleasure; and because one can retrace them with a pen, which drawings made with lead or charcoal will not admit.”

The discovery of graphite accelerated the creation of a pencil. In natural conditions, it appeared in the form of lumps. These rough pieces had to be changed into rod-shaped. And when it had been mastered, another problem had to be solved, the problem of holding pieces of it. Stylus-shaped pieces of the raw material were wrapped in paper or string, thus keeping the fingers clean. As the use of graphite grew so did the developement of devices for holding it in a clean and convenient way. A holder called by its french name of porte-crayon, had claw-like grips that could be locked in place to hold unrefined pieces of graphite. This name has commonly been adopted by vintage writnig instruments collectors.

Graphite was used not only for the production of pencils. Thanks to resistance to high temperatures, it was used for making crucibles and in the time of Queen Elizabeth it was used for casting cannon balls.

The above text mostly consists of excerpts from the Henry Petroski’s book “The Pencil – a history of design and circumstance”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s