Grafit

Grafit to alotropowa odmiana węgla. Alotropia to występowanie tego samego pierwiastka w dwóch lub kilku formach krystalicznych. Kiedy dokładnie odkryto grafit tego nie wiadomo. Swego czasu w czasie wykopalisk w Egipcie odkryto pięć małych kawałków, które datowano na rok 1400 p.n.e. Były one mocno zanieczyszczone i prawdopodobnie bardziej służyły jako barwnik niż do pisania czy rysowania. W Europie zlokalizowano grafit około roku 1400. Jednak był on słabej jakości. Występował w niewielkich ilościach i w różnych miejscach. Dopiero odkrycie łatwo dostępnych i dobrej jakości pokładów w okolicy miasta Keswick w północno-zachodniej Anglii w tzw. Lake District w połowie XVI wieku spowodowało jego powszechne wykorzystanie.

Początkowo nawet nie wiedziano jak nazwać tę substancję. Używano więc takich nazw jak „black lead”, „kellow”, „killow”, „wad”, „wadt”, „black-cowke”, „kish” czy „crayon noir”, nie mówiąc o nazwach lokalnych, które również były w użyciu. Dopiero w 1779 roku K. W. Scheele odkrył jej skład chemiczny. A 10 lat później A. G. Werner zasugerował nazwę „grafit”, która wywodzi się z greckiego „graphein”, co oznacza – pisać. W Anglii używano powszechnie określenia „black lead” – czarny ołów. I polska nazwa tego instrumentu, czyli „ołówek”, też wywodzi się od ołowiu.

W końcu XVI wieku grafit był już powszechnie znany w Europie i znano jego zalety. Był o wiele wygodniejszy w użyciu niż atrament. Jego ślady były widoczne nie tylko na białej powierzchni, ale ze względu na jaskrawość, również na czarnej. Wszystko, co zostało zapisane grafitem, można było zachować lub zetrzeć w zależności od upodobania czy potrzeb. A ponadto szkic wykonany grafitem można było utrwalić atramentem, którego ołów i węgiel drzewny nie absorbowały.

Odkrycie grafitu przyśpieszyło powstanie ołówka. W warunkach naturalnych występował on w postaci brył. Wysiłki szły więc w kierunku wynalezienia sposobów formowania go w wygodny do użycia instrument piśmienny. Wycięte kawałki musiały być długie i cienkie. A kiedy to opanowano, pozostał do rozwiązania kolejny problem – problem uchwytów chroniących przed brudzeniem rąk. Początkowo owijano grafit w papier lub sznurek. A uchwyty z czasem udoskonalano w formie i wykorzystywano nowe materiały takie jak drewno i metale. Ich francuska nazwa „porte-crayon” stała się najbardziej popularna.

Grafit był wykorzystywany nie tylko do produkcji ołówków. Dzięki odporności na wysokie temperatury wykorzystywano go w procesie odlewania żeliwa a w elżbietańskiej Anglii wykładano nim formy do odlewania kul armatnich.

Źródło: Henry Petroski, The Pencil, Alfred A. Knopf, New York, 2012.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s