Od patyka do stalówki

English version below

Jaki był pierwszy instrument piśmienny? Może to był paznokieć lub zaostrzony kamień. Ale czy służył on do pisania? Raczej nie! Najstarszym instrumentem piśmiennym był prawdopodobnie palec wskazujący pierwotnego człowieka. Zanurzany w soku roślinnym lub zwierzęcej krwi, służył do wykonywania prostych rysunków lub zarysów. Najstarsze malowidła w jaskiniach powstawały z naturalnych barwników zmieszanych z tłuszczem zwierzęcym. Startą na proch ochrę wdmuchiwano przy pomocy wydrążonej kości na natłuszczoną powierzchnię obrazu. Szkice wykonywano w kości i były one projektami rysunku naściennego.

Jednak rysunki czy malowidła nie były pismem. Przekazywanie pewnych idei czy myśli poprzez kopiowanie natury nie było klasycznym pismem. To było pismo obrazkowe. Tak więc i narzędzia do tego użyte nie były instrumentami piśmiennymi.

O piśmie i instrumentach piśmiennych możemy mówić dopiero od momentu, gdy pismo obrazkowe zostało zastąpione symbolami słów i sylab. Tym pierwszym pismem było pismo klinowe, które powstało około 5500 lat temu. Wiąże się je z Sumerami i ich osiadłym trybem życia. Akt pisania odbywał się poprzez wciskanie zaostrzonej końcówki patyka w wilgotną i miękką glinianą tabliczkę, którą następnie wypalano w piecu lub suszono na słońcu.

Egipcjanie udoskonalili akt pisania poprzez użycie pędzelka trzcinowego, którym pisali po powierzchni utworzonej z łodyg papirusu. Końcówka tego pędzelka była rozmiękczana młotkiem i strzępiona. Poprzez jej odpowiednie przycinanie można było wykonać pędzelek, który pisał cienką lub grubą linią.

Jednak to nie Egipcjanie a Grecy wynaleźli pióro trzcinowe. Wykorzystali trzcinę o twardej i pustej wewnątrz łodydze. Końcówkę ostrzono na różne sposoby i dzięki temu można było nadawać literom różne kształty. A poprzez nacięcie szczeliny na czubku uzyskiwano większą elastyczność. Pióro trzcinowe było wygodniejsze w użyciu niż pędzelek i łatwiejsze do ponownego zaostrzenia.

Nie tylko papirus służył jako powierzchnia do pisania. Grecy wykorzystywali tabliczki pokryte woskiem. Były one wykonane z bukszpanu, kości słoniowej lub metalu. Instrumentem do pisania po takiej powierzchni był stylus. Zaostrzony na jednym końcu jak ołówek i spłaszczony w kształcie koła – na drugim. Ta część pełniła rolę współczesnej gumki do wycierania. Stylusy wykonywano z metalu, kości lub kości słoniowej.

Około VIII wieku papirus zostaje zastąpiony przez pergamin, który produkowano ze skóry osłów lub owiec. Również i na tym polu dokonania Greków są znaczne, bo to oni udoskonalili proces jego produkcji.

Bardzo możliwe, że przyjęcie się gładkiego pergaminu ułatwiło pisanie małymi, kształtnymi literami i przyspieszyło pojawienie się pióra gęsiego. Zaostrzone na końcu i z naciętą szczeliną, było trwalsze od pióra trzcinowego i dzięki temu można było nim pisać dłużej. Pióro gęsie stało się bardzo popularne i około roku 500 było już powszechnie używanym instrumentem piśmiennym.

Jednak nie wszędzie tak było. W wielu krajach Orientu pióra trzcinowe nadal cieszyły się popularnością. Pomimo popularności pióra gęsiego, cały czas szukano nowych materiałów, które byłyby trwalsze. Eksperymentowano między innymi z rogiem i kością.

Od XV-go wieku znane były pióra metalowe, ale pióro wykonane z brązu i z naciętą szczeliną na czubku znaleziono w ruinach Pompei zniszczonej w 79 roku. Te wczesne pióra metalowe były zlej jakości i pewnie bardzo drogie. Nie mogły więc stanowić konkurencji dla pióra gęsiego.

Stalówka pojawiła się około 1750 roku. Zapiski wskazują na to, że około 1780 roku produkowano je w Birmingham w Anglii. Tam też około 1830 roku zmechanizowano proces ich produkcji. I od tego momentu stały się bardzo popularne. Sprzedawano je na cały świat. Produkowano około 400 wzorów stalówek. Nadawano im często słynne nazwy takie jak: Pickwick, Owl, Waverley. Oprócz stalówek również obsadki do nich produkowano w wielkim wyborze. Dla urzędników czy uczniów były przeważnie wykonane z drewna. Te bardziej dekoracyjne i eleganckie, dla bardziej wymagających klientów, wykonywano z kości słoniowej, macicy perłowej, złota i srebra.

Stalówki miały jedną wadę. Trzeba było je często maczać w atramencie. Wprowadzano więc liczne udogodnienia, które miały zapewnić dłuższe pisanie. Niektóre miały kieszonki na atrament, inne – zagłębienia i rowki, które miały zatrzymywać atrament po zanurzeniu w nim stalówki i umożliwić dłuższe pisanie. I tak to trwało do 1883 roku, w którym pojawiło się pierwsze pióro wieczne z wbudowanym weń zbiorniczkiem na atrament.

Wersja angielska

From stick to nib

What was the first writing instrument? Maybe it was a fingernail or sharpened stone. But did it serve for writing? Probably not! The oldest writing instrument was probably the index finger of the early man. Immersed in vegetable or animal blood juice, it was used to make simple drawings or outlines. The oldest cave paintings were made of natural dyes mixed with animal fat. Powdered ochre was blown with the help of a hollow bone onto the greasy surface of the image. Sketches were made in bones and they were wall drawing designs.

However, drawings or paintings were not a script. Passing certain ideas or thoughts by copying nature was not a classic writing. It was a picture writing. Thus, the tools used for this were not writing instruments.

We can only talk about writing and writing instruments from the moment when the picture script has been replaced by symbols of words and syllables. The first writing was a cuneiform writing that was created around 5,500 years ago. It is attributed to the Sumerians and their sedentary lifestyle. The act of writing took place by pressing the pointed tip of the stick into a moist and soft clay plaque, which was then baked in the oven or dried in the sun.

The Egyptians perfected the act of writing by using a reed brush, which they wrote on the surface made of papyrus stems. The tip of this brush was hammered sof and frayed. It was possible to achieve fine or broad lines through trimming the frayed fibres in various ways.

However, it was not the Egyptians but the Greeks who invented a reed pen. It was made from hard-skinned reed which had a hollow stem The tip was sharpened in various ways and thanks to that it was possible to produce different letter shapes. And, by cutting a slit on the tip, greater flexibility was obtained. The reed pen was more serviceable than the Egyptian reed brush.

Not only did the papyrus serve as a writing surface. The Greeks used tablets covered with wax. They were made of boxwood, ivory or metal. The instrument for writing on such a surface was stylus. Sharpened at one end like a pencil and flattened in the shape of a circle – on the other. This part played the role of a modern eraser. Styluses were made of metal, bone or ivory.

Around the eighth century papyrus is replaced by parchment, which was made of donkeys or sheep skin. Also in this field the achievements of the Greeks are significant, because they have perfected the process of its production.

It is very possible that the adoption of a smooth parchment made it easier to write in small, shapely letters and accelerated the emergence of the quill pen. Sharpened at the end and with a slit, it was more durable than a reed pen and thanks to that it could be used longer. The quill pen has become very popular and around the year 500 it was already a commonly used writing instrument.

However, it was not everywhere. In many countries of the Orient, reed feathers were still popular. Despite the popularity of the quill pen, all the time new materials were sought that would be more durable. They were experimented, among others, with the horn and bone.

From the fifteenth century, metal pens were known, but a pen made of bronze and with a slit on the tip was found in the ruins of Pompei destroyed in 79. These early metal pens were poor quality and probably very expensive. Therefore, they could not compete with the quill.

The nib appeared around 1750. The records indicate that around 1780 they were manufactured in Birmingham, England. There, around 1830, the production process was mechanized. And from that moment on they became very popular. They were sold all over the world. About 400 nib patterns were produced. They were often given famous names such as: Pickwick, Owl, Waverley. In addition to nibs, nib holders were also produced in a great selection. For clerks and students, they were mostly made of wood. These more decorative and elegant, for more demanding customers, were made of ivory, mother-of-pearl, gold and silver.

Nibs had one drawback. They had to be often dipped in ink. So many facilities were introduced to ensure longer writing. Some had pockets for ink, others – hollows and grooves that would stop ink after dipping the nib in it and allow longer writing. And so it lasted until 1883, in which the first fountain pen with a built-in container appeared.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s