Od patyka do stalówki

Jaki był pierwszy instrument piśmienny? Może to był paznokieć lub zaostrzony kamień. Ale czy służył on do pisania? Raczej nie! Najstarszym instrumentem piśmiennym był prawdopodobnie palec wskazujący pierwotnego człowieka. Zanurzany w soku roślinnym lub zwierzęcej krwi, służył do wykonywania prostych rysunków lub zarysów. Najstarsze malowidła w jaskiniach powstawały z naturalnych barwników zmieszanych z tłuszczem zwierzęcym. Startą na proch ochrę wdmuchiwano przy pomocy wydrążonej kości na natłuszczoną powierzchnię obrazu. Szkice wykonywano w kości i były one projektami rysunku naściennego.

Jednak rysunki czy malowidła nie były pismem. Przekazywanie pewnych idei czy myśli poprzez kopiowanie natury nie było klasycznym pismem. To było pismo obrazkowe. Tak więc i narzędzia do tego użyte nie były instrumentami piśmiennymi.

O piśmie i instrumentach piśmiennych możemy mówić dopiero od momentu, gdy pismo obrazkowe zostało zastąpione symbolami słów i sylab. Tym pierwszym pismem było pismo klinowe, które powstało około 5500 lat temu. Wiąże się je z Sumerami i ich osiadłym trybem życia. Akt pisania odbywał się poprzez wciskanie zaostrzonej końcówki patyka w wilgotną i miękką glinianą tabliczkę, którą następnie wypalano w piecu lub suszono na słońcu.

Egipcjanie udoskonalili akt pisania poprzez użycie pędzelka trzcinowego, którym pisali po powierzchni utworzonej z łodyg papirusu. Końcówka tego pędzelka była rozmiękczana młotkiem i strzępiona. Poprzez jej odpowiednie przycinanie można było wykonać pędzelek, który pisał cienką lub grubą linią.

Jednak to nie Egipcjanie a Grecy wynaleźli pióro trzcinowe. Wykorzystali trzcinę o twardej i pustej wewnątrz łodydze. Końcówkę ostrzono na różne sposoby i dzięki temu można było nadawać literom różne kształty. A poprzez nacięcie szczeliny na czubku uzyskiwano większą elastyczność. Pióro trzcinowe było wygodniejsze w użyciu niż pędzelek i łatwiejsze do ponownego zaostrzenia.

Nie tylko papirus służył jako powierzchnia do pisania. Grecy wykorzystywali tabliczki pokryte woskiem. Były one wykonane z bukszpanu, kości słoniowej lub metalu. Instrumentem do pisania po takiej powierzchni był stylus. Zaostrzony na jednym końcu jak ołówek i spłaszczony w kształcie koła – na drugim. Ta część pełniła rolę współczesnej gumki do wycierania. Stylusy wykonywano z metalu, kości lub kości słoniowej.

Około VIII wieku papirus zostaje zastąpiony przez pergamin, który produkowano ze skóry osłów lub owiec. Również i na tym polu dokonania Greków są znaczne, bo to oni udoskonalili proces jego produkcji.

Bardzo możliwe, że przyjęcie się gładkiego pergaminu ułatwiło pisanie małymi, kształtnymi literami i przyspieszyło pojawienie się pióra gęsiego. Zaostrzone na końcu i z naciętą szczeliną, było trwalsze od pióra trzcinowego i dzięki temu można było nim pisać dłużej. Pióro gęsie stało się bardzo popularne i około roku 500 było już powszechnie używanym instrumentem piśmiennym.

Jednak nie wszędzie tak było. W wielu krajach Orientu pióra trzcinowe nadal cieszyły się popularnością. Pomimo popularności pióra gęsiego, cały czas szukano nowych materiałów, które byłyby trwalsze. Eksperymentowano między innymi z rogiem i kością.

Od XV-go wieku znane były pióra metalowe, ale pióro wykonane z brązu i z naciętą szczeliną na czubku znaleziono w ruinach Pompei zniszczonej w 79 roku. Te wczesne pióra metalowe były zlej jakości i pewnie bardzo drogie. Nie mogły więc stanowić konkurencji dla pióra gęsiego.

Metalowa stalówka pojawiła się około 1750 roku. Zapiski wskazują na to, że około 1780 roku produkowano je w Birmingham w Anglii. Tam też około 1830 roku zmechanizowano proces ich produkcji. I od tego momentu stały się bardzo popularne. Sprzedawano je na cały świat. Produkowano około 400 wzorów stalówek. Nadawano im często słynne nazwy takie jak: Pickwick, Owl, Waverley. Oprócz stalówek również obsadki do nich produkowano w wielkim wyborze. Dla urzędników czy uczniów były przeważnie wykonane z drewna. Te bardziej dekoracyjne i eleganckie, dla bardziej wymagających klientów, wykonywano z kości słoniowej, macicy perłowej, złota i srebra.

Stalówki miały jedną wadę. Trzeba było je często maczać w atramencie. Wprowadzano więc liczne udogodnienia, które miały zapewnić dłuższe pisanie. Niektóre miały kieszonki na atrament, inne – zagłębienia i rowki, które miały zatrzymywać atrament po zanurzeniu w nim stalówki i umożliwić dłuższe pisanie. I tak to trwało do 1883 roku, w którym pojawiło się pierwsze pióro wieczne z wbudowanym weń zbiorniczkiem na atrament.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s